Wist je dat één en dezelfde druif soms een compleet andere naam krijgt zodra hij de grens oversteekt? Alsof hij op reis gaat met een nieuw paspoort.

Dit fenomeen komt wereldwijd voor en is een fascinerend onderdeel van wijnkennis. Voor iedereen die zich verdiept in wijn of een wijncursus volgt, is dit een essentieel onderwerp. Want achter al die verschillende namen schuilt vaak één en hetzelfde druivenras.

Neem bijvoorbeeld Tempranillo uit Spanje. Deze druif staat bekend om zijn elegante, fruitige en vaak licht kruidige karakter. Maar binnen Spanje zelf heeft hij al meerdere namen: Tinto Fino in Ribera del Duero, Cencibel in La Mancha en Ull de Llebre in Catalonië. Eén druif, meerdere identiteiten.

En dat is nog maar het begin.

• Syrah in Frankrijk = Shiraz in Australië
• Pinot Grigio in Italië = Pinot Gris in Frankrijk
• Primitivo in Italië = Zinfandel in Californië

Dit roept een interessante vraag op: als het dezelfde druif is, waarom bestaan er dan zoveel verschillende namen? En misschien nog belangrijker: smaakt het ook hetzelfde?

Wat zijn druivensynoniemen?

Binnen de wijnwereld wordt gesproken van synoniemen wanneer één druivenras meerdere namen heeft. Dit komt veel vaker voor dan men denkt en is diep geworteld in de geschiedenis van wijnbouw.

Volgens de WSET-theorie ontstaan synoniemen door:

• Regionale verschillen in taal en dialect
• Historische verspreiding van druivenrassen
• Culturele invloeden en lokale tradities
• Gebrek aan wetenschappelijke kennis in het verleden

Voordat DNA-onderzoek mogelijk was, werd een druif simpelweg benoemd zoals men hem lokaal kende. Daardoor konden identieke druivenrassen in verschillende regio’s compleet andere namen krijgen, zonder dat men wist dat het om dezelfde variëteit ging.

De geschiedenis achter druiven en hun vele namen

De verspreiding van druivenrassen door Europa en later de rest van de wereld heeft een enorme rol gespeeld in het ontstaan van synoniemen.

Van Feniciërs tot handelaren

Wijn is niet door één persoon verspreid, maar door verschillende historische beschavingen. Het begon rond 6000 voor Christus in de Kaukasus (het huidige Georgië). Daarna waren het de Feniciërs en de Grieken die de drank en de wijnbouw via de Middellandse Zee over Europa verspreidden. De Romeinen hebben de wijncultuur in het grootste deel van Europa op de kaart gezet. Zij plantten wijngaarden aan langs hun veroverde rivieren (zoals de Rijn en de Moezel) om hun troepen van wijn te voorzien. Later zorgden monniken, handelaren en kolonisten voor verdere verspreiding.

Elke regio gaf vervolgens een eigen naam aan de druif, gebaseerd op:

• Lokale taal
• Uiterlijke kenmerken van de druif
• De plek waar hij groeide
• Of simpelweg traditie

Pas veel later, met de komst van moderne wijnwetenschap, werd duidelijk dat veel van deze “verschillende” druiven eigenlijk genetisch identiek waren.

Bekende voorbeelden van synoniemen

Tempranillo: de Spaanse alleskunner

Tempranillo is hét voorbeeld van een druif met meerdere identiteiten binnen één land.

• Ribera del Duero: Tinto Fino
• La Mancha: Cencibel
• Catalonië: Ull de Llebre

Hoewel de naam verandert, blijft de druif hetzelfde. Toch kunnen de wijnen aanzienlijk verschillen in stijl, afhankelijk van klimaat en bodem.

Syrah vs Shiraz

In Frankrijk staat deze druif bekend als Syrah, terwijl hij in Australië Shiraz wordt genoemd.

De stijlverschillen zijn duidelijk:

• Syrah (Frankrijk): vaak eleganter, peperig en fris
• Shiraz (Australië): rijper, krachtiger en fruitgedreven

Hier wordt duidelijk hoe terroir en wijnmaakstijl invloed hebben op het eindresultaat.

Pinot Grigio en Pinot Gris

Dit is een klassiek voorbeeld van dezelfde druif met twee totaal verschillende stijlen.

• Pinot Grigio (Italië): licht, fris en strak
• Pinot Gris (Frankrijk, veelal Elzas): voller, aromatischer en rijker

De naam is hier zelfs onderdeel geworden van de stijlverwachting.

Primitivo en Zinfandel

Lang werd gedacht dat dit twee verschillende druiven waren, totdat DNA-onderzoek uitwees dat ze identiek zijn.

• Primitivo (Italië): vaak iets rustieker en kruidiger
• Zinfandel (Californië): vaak rijper, met hoger alcohol en intens fruit

Waarom smaken dezelfde druiven toch anders?

Hoewel de genetische basis van de druif hetzelfde is, kan de uiteindelijke wijn compleet anders smaken. Dit wordt binnen de WSET-theorie verklaard door het begrip terroir.

Wat is terroir?

Terroir is de combinatie van:

• Klimaat
• Bodem
• Ligging van de wijngaard
• Menselijke factoren (zoals wijnmaken)

Deze factoren bepalen samen de stijl en kwaliteit van de wijn.

Klimaatverschillen

Een druif groeit anders in een koel klimaat dan in een warm klimaat.

• Koel klimaat: meer zuren, frissere smaken
• Warm klimaat: rijper fruit, hoger alcohol

Dit verklaart bijvoorbeeld het verschil tussen Syrah uit de noordelijke Rhône en Shiraz uit Australië.

Bodeminvloed

De bodem waarin druiven groeien heeft invloed op:

• Waterhuishouding
• Voedingsstoffen
• Wortelontwikkeling

Hoewel bodem minder direct smaak toevoegt dan vaak wordt gedacht, speelt het wel een rol in de structuur en balans van de wijn.

De rol van de wijnmaker

Naast natuur speelt de mens een grote rol.

Keuzes zoals:

• Oogstmoment
• Gebruik van hout (eiken vaten)
• Vergistingstechnieken

bepalen mede hoe de wijn uiteindelijk smaakt.

Marketing en naamgebruik

Soms speelt marketing een verrassend grote rol in hoe een druif wordt genoemd.

Een naam kan worden aangepast om:

• Beter aan te sluiten bij een internationale markt
• Een bepaalde stijl te benadrukken
• Of simpelweg aantrekkelijker te klinken

Zo werd “Shiraz” in Australië bewust gekozen om een eigen identiteit te creëren, los van de Franse Syrah.

Ook Pinot Grigio is een goed voorbeeld: deze naam is wereldwijd populair geworden en roept direct een bepaalde frisse stijl op.

In Duitsland kiezen wijnmakers steeds vaker voor om Pinot Noir op de fles te vermelden in plaats van de Duitse benaming Spätburgunder. Simpelweg omdat dit makkelijker verkoopt en internationaal aanspreekt.

Waarom is dit belangrijk voor wijnliefhebbers?

Het begrijpen van druivensynoniemen helpt bij:

• Het beter lezen van wijnetiketten
• Het ontdekken van nieuwe wijnen
• Het herkennen van smaken en stijlen

Wie weet dat Primitivo en Zinfandel dezelfde druif zijn, zal sneller verbanden leggen en gerichter kunnen kiezen.

Het opent bovendien de deur naar nieuwe wijnregio’s. Een favoriete druif kan ineens in een ander land of onder een andere naam worden ontdekt.

Praktische tips: zo herken je een druif in vermomming

• Kijk naar de regio: vaak geeft die een hint naar de gebruikte druif
• Let op smaakprofielen: herken je bepaalde aroma’s?
• Leer de bekendste synoniemen
• Vraag advies in een wijnwinkel of tijdens een wijncursus

Conclusie: één druif, eindeloze mogelijkheden

De wereld van wijn zit vol verrassingen. Eén druivenras kan onder verschillende namen en in verschillende landen totaal andere gezichten laten zien.

Vele namen, één druivenras.

Of beter gezegd: één druif, eindeloos veel interpretaties.

De volgende keer dat een wijnkaart wordt bekeken, loont het om verder te kijken dan alleen de naam. Achter een onbekende benaming kan zomaar een oude bekende schuilgaan.

Meer leren over wijn?

Tijdens wijncursussen van de Wijnstudio wordt uitgebreid stilgestaan bij druivenrassen, hun synoniemen en hoe deze wereldwijd worden toegepast.

Van het herkennen van stijlen tot het begrijpen van terroir, alles is gericht op één doel: meer inzicht én meer plezier in wijn.

Wie eenmaal weet dat een druif zich soms vermomt, kijkt nooit meer hetzelfde naar een wijnetiket.