Waarom worden wijnstokken eigenlijk gesnoeid?

Veel verschillende snoeimethoden worden gehanteerd binnen de wijnwereld. Wie ooit een wijngaard heeft bezocht in de winter of het vroege voorjaar, zal zich misschien hebben afgevraagd waarom wijnstokken er dan zo kaal en bijna levenloos uitzien. Toch is juist deze periode van groot belang voor de kwaliteit van de toekomstige oogst.

Snoeien behoort tot de belangrijkste werkzaamheden in de wijngaard. Zonder snoei zou een wijnstok ieder jaar steeds meer scheuten, bladeren en druiventrossen produceren. Dat klinkt aantrekkelijk, maar in werkelijkheid leidt dit vaak tot een lagere druivenkwaliteit, een minder evenwichtige rijping en een grotere kans op ziektes.

Volgens de principes die binnen de WSET-opleidingen worden behandeld, heeft snoeien meerdere doelen. Het helpt de wijnbouwer om:

• De opbrengst te reguleren.
• De kwaliteit van de druiven te verbeteren.
• De groei van de wijnstok te sturen.
• Voldoende zonlicht en luchtcirculatie te creëren.
• Ziekten en schimmels te beperken.
• De wijngaard beter beheersbaar te maken.

Hoewel het doel overal hetzelfde is, kunnen de toegepaste technieken sterk verschillen. Klimaat, druivenras, bodem, mechanisatie en traditie spelen allemaal een rol bij de keuze voor een bepaalde snoeimethode.

Wanneer wordt een wijnstok gesnoeid?

De belangrijkste snoei vindt plaats tijdens de rustperiode van de wijnstok. Dit gebeurt meestal tussen het vallen van de bladeren in de herfst en het uitlopen van de knoppen in het voorjaar.

In de meeste wijngebieden vindt wintersnoei plaats tussen december en maart. De exacte timing hangt af van het klimaat. In koudere regio’s wachten wijnbouwers vaak iets langer om schade door voorjaarsvorst te beperken. Door later te snoeien kan het uitlopen van de knoppen enigszins worden vertraagd.

Naast de wintersnoei wordt vaak ook zomersnoei toegepast. Hierbij worden overtollige bladeren en scheuten verwijderd om de druiven meer licht en ventilatie te geven. Dit helpt de rijping en vermindert de kans op schimmelziekten.

Waarom verschillen snoeimethoden per regio?

Niet iedere wijnstok groeit onder dezelfde omstandigheden. Wat uitstekend werkt in Zuid-Spanje kan minder geschikt zijn in Duitsland of Nieuw-Zeeland.

De keuze voor een snoeimethode wordt onder andere beïnvloed door:

Klimaat

Warme, droge gebieden vragen vaak om andere oplossingen dan koele, vochtige regio’s. In warme gebieden willen wijnmakers druiven beschermen tegen zonnebrand en extreme hitte. In koelere gebieden is juist voldoende blootstelling aan zonlicht belangrijk om optimale rijping te bereiken.

Druivenras

Sommige druivenrassen produceren de beste druiven op de eerste knoppen van een scheut, terwijl andere rassen juist verderop vruchtbare knoppen hebben. Hierdoor zijn bepaalde snoeimethoden beter geschikt voor specifieke variëteiten.

Mechanisatie

In vlakke, moderne wijngaarden wordt steeds vaker machinaal gewerkt. Daarvoor zijn systemen nodig die geschikt zijn voor machines. Op steile hellingen of in oude wijngaarden is handmatig werk vaak nog steeds noodzakelijk.

Traditionele wijnbouw

Sommige regio’s behouden bewust historische snoeivormen die al eeuwenlang worden toegepast. Niet alleen vanwege traditie, maar vaak ook omdat ze perfect zijn aangepast aan de lokale omstandigheden.

Gobelet: de klassieke bush vine

Een van de oudste en meest traditionele snoeimethoden ter wereld is de Gobelet-methode, ook wel bekend als bush vines.

De naam komt van het Franse woord voor “beker” of “kelk”. De wijnstok groeit hierbij als een vrijstaande struik zonder ondersteunende draden of palen. De stam is relatief kort en bovenaan ontstaan meerdere armen die samen een open kelkvorm vormen.

Deze methode wordt veel toegepast in warme en droge wijngebieden zoals:

• Zuid-Frankrijk
• Spanje
• Zuid-Italië
• Griekenland
• Portugal
• Zuid-Afrika

Vooral druivenrassen zoals Grenache, Mourvèdre en Carignan worden vaak in Gobelet-vorm gesnoeid.

De voordelen zijn aanzienlijk:

• Bescherming tegen extreme hitte.
• Natuurlijke schaduw voor de druiven.
• Minder waterverlies.
• Goede weerstand tegen harde wind.
• Geschikt voor droge gebieden zonder irrigatie.

Een nadeel is dat mechanisatie vrijwel onmogelijk is. Zowel snoei als oogst moeten meestal handmatig gebeuren, wat hogere arbeidskosten met zich meebrengt.

Guyot: een van de meest gebruikte systemen ter wereld

Wanneer mensen denken aan moderne wijnbouw, denken ze vaak aan het Guyot-systeem. Dit is waarschijnlijk de bekendste en meest gebruikte snoeimethode in veel kwaliteitswijngebieden.

Bij Guyot wordt jaarlijks één of twee vruchtstokken geselecteerd en horizontaal langs een draad geleid.

Er bestaan twee hoofdvarianten:

Enkele Guyot

Hierbij wordt één vruchtstok aangehouden.

Dubbele Guyot

Hierbij worden twee vruchtstokken gebruikt, één aan elke zijde van de stam. Het systeem biedt veel controle over opbrengst en groei.

Daarom wordt het veel toegepast in koelere wijngebieden zoals:

• Bourgogne
• Champagne
• Loire
• Duitsland
• Oostenrijk
• Nieuw-Zeeland

Guyot werkt bijzonder goed voor druivenrassen waarvan de vruchtbare knoppen verder van de stam liggen, zoals Pinot Noir en Sauvignon Blanc.

De voordelen zijn:

• Goede kwaliteitscontrole.
• Geschikt voor veel druivenrassen.
• Goede blootstelling aan zonlicht.
• Relatief eenvoudig te beheren.

Een nadeel is dat het systeem jaarlijks veel handmatig werk vereist.

Cordon: efficiënt en geschikt voor mechanisatie

Het Cordon-systeem lijkt op Guyot, maar kent een belangrijk verschil. De horizontale armen blijven meerdere jaren behouden in plaats van jaarlijks vervangen te worden.

Op deze permanente armen bevinden zich korte sporen waaruit ieder jaar nieuwe scheuten groeien.

Dit systeem biedt verschillende voordelen:

• Minder arbeidsintensief.
• Geschikt voor machinale snoei.
• Eenvoudig te onderhouden.
• Consistente productie.

Cordon wordt veel gebruikt in moderne wijngaarden waar efficiëntie belangrijk is. Vooral in gebieden waar arbeidskrachten schaars of duur zijn, biedt deze methode voordelen.

Pergola: druiven boven het hoofd

Een van de meest opvallende snoeivormen is zonder twijfel de Pergola.

Bij dit systeem groeien de scheuten omhoog en vervolgens horizontaal boven het hoofd van de wijngaardwerker. De druiventrossen hangen als het ware onder een bladerdak.

Pergola komt veel voor in:

• Noord-Italië
• Trentino-Alto Adige
• Veneto
• Sommige delen van Zuid-Amerika

Het systeem biedt verschillende voordelen:

• Bescherming tegen intense zon.
• Goede luchtcirculatie.
• Hoge opbrengsten mogelijk.
• Geschikt voor steile hellingen.

Daartegenover staat dat onderhoud vaak arbeidsintensief is en mechanisatie lastig kan zijn.

Andere snoeimethoden

Hoewel Gobelet, Guyot, Cordon en Pergola wereldwijd tot de meest gebruikte systemen behoren, bestaan er nog veel meer varianten.

Voorbeelden zijn:

• Lyre
• Scott Henry
• Geneva Double Curtain
• Vertical Shoot Positioning (VSP)
• Sylvoz

Veel van deze systemen zijn ontwikkeld om specifieke uitdagingen op te lossen, zoals overmatige groeikracht, hoge opbrengsten of moeilijke klimatologische omstandigheden.

De keuze voor een systeem blijft altijd afhankelijk van het gewenste evenwicht tussen kwaliteit, opbrengst en praktische uitvoerbaarheid.

Handmatig of machinaal snoeien?

Een belangrijke beslissing voor iedere wijnbouwer is de keuze tussen handmatige en machinale snoei.

Handmatige snoei

Bij handmatig snoeien bepalen ervaren medewerkers per wijnstok welke scheuten blijven staan en welke worden verwijderd.

Voordelen:

• Zeer nauwkeurig.
• Maximale kwaliteitscontrole.
• Geschikt voor oude wijnstokken.
• Ideaal voor steile hellingen.

Nadelen:

• Arbeidsintensief.
• Hogere kosten.
• Afhankelijk van beschikbaar personeel.

Voor veel prestigieuze wijnhuizen blijft handmatige snoei de standaard vanwege de nauwkeurigheid.

Machinale snoei

In moderne wijngebieden worden steeds vaker speciale snoeimachines ingezet.

Deze machines rijden langs de rijen en knippen de scheuten automatisch terug volgens vooraf ingestelde afmetingen.

Voordelen:

• Sneller werken.
• Lagere arbeidskosten.
• Geschikt voor grote wijngaarden.

Nadelen:

• Minder precisie.
• Niet geschikt voor alle snoeisystemen.
• Moeilijk inzetbaar op steile hellingen.

In vlakke gebieden zoals delen van Australië, Californië en Spanje kan mechanisatie aanzienlijke kostenbesparingen opleveren.

Snoeien als basis voor wijnkwaliteit

Veel wijnliefhebbers kijken vooral naar druivenrassen, terroir of vinificatie. Toch begint de kwaliteit van wijn al maanden voordat de eerste druiven worden geoogst.

Snoeien bepaalt namelijk hoeveel druiven een wijnstok produceert, hoe goed deze kunnen rijpen en hoe gezond de plant blijft gedurende het groeiseizoen.

Of het nu gaat om traditionele Gobelet-bush vines in Zuid-Frankrijk, strak gesnoeide Guyot-systemen in Bourgogne of indrukwekkende Pergola-wijngaarden in Noord-Italië: iedere snoeimethode is het resultaat van eeuwen aan ervaring, lokale omstandigheden en praktische keuzes.

Veel verschillende snoeimethoden worden gehanteerd binnen de wijnwereld, maar uiteindelijk hebben ze allemaal hetzelfde doel: het vinden van de optimale balans tussen opbrengst, gezondheid van de wijnstok en de kwaliteit van de druiven. En zoals binnen de WSET-opleidingen wordt benadrukt, vormt juist die balans de basis voor het maken van grote wijnen.

Meer leren over wijn?

Tijdens wijncursussen op wijncursus.nl wordt dieper ingegaan op dit soort onderwerpen.

Want uiteindelijk draait het om één ding: meer genieten van wat er in het glas zit.