Van niche naar mainstream

Wie tegenwoordig een wijnwinkel binnenloopt, ziet steeds vaker termen als biologisch, biodynamisch, duurzaam of natuurwijn op het etiket verschijnen. Waar biologische wijnbouw ooit vooral een niche was voor een kleine groep producenten en consumenten, is het inmiddels uitgegroeid tot een belangrijke ontwikkeling binnen de internationale wijnwereld.

Maar wat betekenen deze termen eigenlijk? Wat is het verschil tussen biologische en biodynamische wijnbouw? Zijn deze wijnen gezonder? Waarom zijn ze vaak duurder? En hoe herken je ze als consument?

Biologische en biodynamische wijnbouw zijn onderwerpen die binnen de moderne wijnwereld steeds belangrijker worden. Ook binnen de WSET-opleidingen wordt uitgebreid aandacht besteed aan duurzame wijnbouwmethoden, omdat ze een steeds grotere rol spelen in de toekomst van de wijnsector.

Waarom ontstond biologische wijnbouw?

Om biologische wijnbouw goed te begrijpen, moeten we eerst kijken naar de traditionele wijnbouw.

Wijnstokken zijn gevoelig voor verschillende ziekten, schimmels, insectenplagen en onkruidgroei. Om deze problemen te bestrijden maken veel conventionele wijnbedrijven gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen, kunstmest en synthetische herbiciden. Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw ontstond echter steeds meer aandacht voor de impact hiervan op:

• Bodemgezondheid
• Biodiversiteit
• Waterkwaliteit
• Insectenpopulaties
• Het bredere ecosysteem rondom de wijngaard

Steeds meer wijnmakers gingen daarom op zoek naar manieren om gezonder en duurzamer te werken. Daaruit ontstond de biologische wijnbouw zoals we die vandaag kennen.

Wat is biologische wijnbouw?

Biologische wijnbouw richt zich op het produceren van druiven met minimale impact op het milieu. Hierbij gelden specifieke regels voor wat, wel en niet mag worden gebruikt in de wijngaard.Hoewel de exacte wetgeving verschilt per land en regio, zijn er wereldwijd enkele belangrijke uitgangspunten:

• Geen synthetische herbiciden.
• Geen kunstmest.
• Geen chemisch-synthetische pesticiden.
• Geen chemisch-synthetische insecticiden.
• Stimuleren van natuurlijke bodemgezondheid.
• Bevorderen van biodiversiteit.

Dat betekent overigens niet dat biologische wijnmakers helemaal geen middelen mogen gebruiken tegen ziektes of plagen. Veel mensen denken dat biologische wijnbouw volledig zonder bestrijding plaatsvindt, maar dat is niet correct.

Biologische wijnbouw maakt gebruik van natuurlijke of beperkt toegestane middelen. De bekendste voorbeelden zijn koper en zwavel, die worden ingezet tegen schimmelziekten zoals meeldauw.

Is biologische wijnbouw wettelijk gecontroleerd?

Ja. Om een biologische certificering te mogen voeren moet een wijnbedrijf voldoen aan de eisen van een erkende certificerende instantie.

Binnen de Europese Unie gelden bijvoorbeeld uitgebreide regels voor biologische landbouw. Producenten worden regelmatig gecontroleerd en moeten kunnen aantonen welke middelen zij gebruiken en hoe zij werken.

Wanneer een producent aan alle eisen voldoet, mag de wijn als biologisch worden gecertificeerd en voorzien worden van het bekende Europese biologische keurmerk.

Ook buiten Europa bestaan vergelijkbare systemen, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Amerika.

Controle en certificering zijn essentieel, omdat consumenten anders onmogelijk zouden kunnen controleren of een wijn daadwerkelijk biologisch geproduceerd is.

Wat is biodynamische wijnbouw?

Biodynamische wijnbouw gaat een stap verder dan biologische wijnbouw.

De basis van biodynamie werd in de jaren twintig ontwikkeld door de Oostenrijkse filosoof Rudolf Steiner. Zijn visie was dat een landbouwbedrijf moest functioneren als een volledig levend ecosysteem waarin bodem, planten, dieren en omgeving met elkaar in balans zijn.

In de praktijk begint biodynamische wijnbouw vrijwel altijd met biologische principes. Een wijnmaker die biodynamisch werkt, voldoet doorgaans eerst aan biologische normen voordat aanvullende biodynamische richtlijnen worden toegepast.

Kenmerkend voor biodynamische wijnbouw zijn:

• Grote aandacht voor biodiversiteit.
• Werken met natuurlijke preparaten.
• Bevorderen van bodemleven.
• Zo min mogelijk externe hulpmiddelen.
• Een holistische benadering van landbouw.

Veel biodynamische producenten gebruiken speciale compostpreparaten en houden rekening met natuurlijke cycli gedurende het groeiseizoen.

Voorstanders geloven dat een gezonde bodem en een sterk ecosysteem leiden tot gezondere wijnstokken en uiteindelijk betere druiven.

Wat is het verschil tussen biologisch en biodynamisch?

Hoewel de termen vaak door elkaar worden gebruikt, zijn er duidelijke verschillen.

Biologische wijnbouw richt zich vooral op wat niet gebruikt mag worden. Het gaat daarbij voornamelijk om het vermijden van synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest.

Biodynamische wijnbouw gaat verder en kijkt naar het volledige ecosysteem van de wijngaard.

Kort samengevat:

Biologisch

• Gericht op duurzame landbouw.
• Geen synthetische bestrijdingsmiddelen.
• Geen kunstmest.
• Wettelijk gereguleerd.

Biodynamisch

• Altijd gebaseerd op biologische principes.
• Focus op het gehele ecosysteem.
• Extra richtlijnen en preparaten.
• Vaak gecertificeerd door gespecialiseerde organisaties.

Niet iedere biologische wijn is biodynamisch, maar vrijwel iedere gecertificeerde biodynamische wijn wordt ook biologisch geproduceerd.

Wat gebruiken wijnmakers in plaats van bestrijdingsmiddelen?

Een van de meest gestelde vragen is hoe biologische wijnmakers ziekten en plagen bestrijden zonder conventionele pesticiden. In werkelijkheid maken zij gebruik van een combinatie van technieken:

Natuurlijke vijanden

Door biodiversiteit te stimuleren trekken wijnmakers vogels, insecten en andere organismen aan die schadelijke plagen helpen bestrijden.

Bodembedekking

Tussen de wijnranken worden vaak bloemen, kruiden en gras ingezaaid. Hierdoor ontstaat een gevarieerder ecosysteem.

Betere luchtcirculatie

Door zorgvuldig snoeien en canopy management drogen bladeren sneller na regenval, waardoor schimmelziekten minder kans krijgen.

Toegestane natuurlijke middelen

Zwavel en koper worden nog steeds gebruikt in veel biologische wijngaarden, hoewel producenten proberen het gebruik hiervan zoveel mogelijk te beperken.

Waarom is biodiversiteit zo belangrijk?

Een van de grootste voordelen van biologische en biodynamische wijnbouw is de positieve invloed op biodiversiteit.

In een conventionele wijngaard kunnen grote oppervlakken bestaan uit slechts één gewas. Dat maakt het ecosysteem relatief kwetsbaar.

Biologische wijnmakers proberen juist meer leven in en rondom de wijngaard te stimuleren:

• Bloemen tussen de wijnranken.
• Heggen rondom percelen.
• Nestkasten voor vogels.
• Meer insectenpopulaties.
• Gezondere bodems met meer micro-organismen.

Een grotere biodiversiteit zorgt vaak voor een natuurlijker evenwicht waardoor de afhankelijkheid van bestrijdingsmiddelen verder afneemt.

Zijn biologische wijnen gezonder?

Dit is een onderwerp waar veel misverstanden over bestaan.

Er bestaat geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat biologische wijn automatisch gezonder is voor de consument dan conventionele wijn.

Wel geldt dat biologische wijnbouw minder gebruikmaakt van synthetische bestrijdingsmiddelen in de wijngaard. Veel consumenten waarderen dat aspect en vinden het een belangrijke reden om voor biologische wijn te kiezen.

De grootste gezondheidsvoordelen worden vaak gezien voor de omgeving, de bodem en de mensen die dagelijks in de wijngaard werken.

Zijn biologische en biodynamische wijnen duurder?

In veel gevallen wel. Dat heeft verschillende oorzaken.

Biologische wijnbouw vereist vaak:

• Meer handmatig werk.
• Intensievere monitoring.
• Lagere opbrengsten.
• Meer risico tijdens moeilijke weersomstandigheden.
• Kosten voor certificering.

Biodynamische wijnbouw kan nog arbeidsintensiever zijn. Deze extra kosten worden vaak deels doorberekend in de uiteindelijke wijnprijs. Dat betekent echter niet dat iedere biologische wijn automatisch duur is. Tegenwoordig zijn er uitstekende biologische wijnen verkrijgbaar in vrijwel iedere prijsklasse.

Waarom kiest een wijnmaker voor biologisch of biodynamisch?

De motivatie verschilt per producent.

Veel wijnmakers kiezen hiervoor omdat zij geloven in een gezondere bodem en een duurzamere toekomst voor hun wijngaarden.

Anderen merken dat gezondere bodems leiden tot sterkere wijnstokken en betere druivenkwaliteit.

Sommige producenten zien het daarnaast als een manier om zich te onderscheiden in een steeds competitievere markt.

Daar staat tegenover dat niet iedere wijnmaker overstapt. In natte regio’s kan biologische wijnbouw bijvoorbeeld aanzienlijk uitdagender zijn omdat schimmelziekten daar vaker voorkomen.

Is biologische wijnbouw een hype?

Twintig jaar geleden werd biologische wijnbouw door sommigen nog gezien als een tijdelijke trend.

Vandaag de dag lijkt dat beeld achterhaald.

Steeds meer gerenommeerde wijnhuizen stappen geheel of gedeeltelijk over op biologische of biodynamische methoden. Bovendien groeit de vraag vanuit consumenten wereldwijd.

Of biodynamische wijnbouw overal de toekomst wordt, blijft onderwerp van discussie. Maar de aandacht voor duurzamere landbouw, biodiversiteit en een gezondere bodem lijkt een blijvende ontwikkeling.

Vanuit ecologisch perspectief zien veel deskundigen biologische wijnbouw niet als een hype, maar als een belangrijke stap richting een duurzamere wijnsector.

Hoe herken je biologische en biodynamische wijn?

Gelukkig wordt dit steeds eenvoudiger. Bij biologische wijn kun je letten op:

• Het Europese biologische keurmerk.
• Vermelding van biologische certificering op het etiket.
• Certificeringsinstanties uit andere landen.

Bij biodynamische wijn zie je vaak certificeringen van gespecialiseerde organisaties. Daarnaast vermelden veel producenten duidelijk op het etiket dat zij biodynamisch werken.

Toch geldt ook hier: niet iedere producent die duurzaam werkt kiest voor certificering. Sommige wijnmakers volgen biologische principes zonder officieel keurmerk vanwege de kosten of administratieve verplichtingen.

De toekomst van duurzame wijnbouw

Biologische en biodynamische wijnbouw zijn inmiddels niet meer weg te denken uit de moderne wijnwereld.

Hoewel de regelgeving per land verschilt en de discussie soms levendig blijft, delen beide benaderingen een belangrijk uitgangspunt: het creëren van gezondere wijngaarden met respect voor natuur, bodem en biodiversiteit.

Voor wijnliefhebbers betekent dit meer keuze dan ooit. Voor wijnmakers betekent het vaak meer werk, meer risico en soms hogere kosten. Daar staat tegenover dat een gezonde bodem en een rijk ecosysteem bijdragen aan een duurzamere toekomst voor de wijnbouw.

Of je nu kiest voor een conventionele, biologische of biodynamische wijn, het blijft vooral belangrijk om te begrijpen wat er achter het etiket schuilgaat. Juist dat inzicht maakt wijn niet alleen lekkerder, maar ook een stuk interessanter.

Meer leren over wijn?

Tijdens wijncursussen van de Wijnstudio wordt uitgebreid stilgestaan bij wijngaard beheer en vinificatie. Geef je op voor een wijncursus.